ÇEPNİ ÜZERİNE

"İşbu bir yaşında oğlan orda revan,
Gelip/ dile dedi biliniz ayan,
Adımdır Oğuz, namlı padişah
Biliniz iyice bütün hüner ehli!"

Rivayet odur ki Oğuz Han, elli yıl süren bir sefer sonunda Mazenderan, Gürgân, Dihistan, Horasan ve Kuhistan'ı alarak yurduna, Türkistan'ın Ipanç şehri yakınlarındaki Kürtak ve Ortak'a döner. Oğuz Han yurduna vuslatı akabinde doksan bin koç, dokuz yüz kısrak kesilmesini emreder; büyük bir toy yapar. Bu esnada kendisiyle sefere iştirak eden oğulları ava giderler; avda, bir altın yay, üç altın ok bulurlar. Oğullar buldukları bir yay ve üç oku babalarına getirirler: Oğuz Han, yayı üçe kırıp üç büyük oğluna, üç oku da üç küçük oğluna verir. Yay verdiklerini Bozok, ok verdiklerini de Üçok olarak adlandırır. Yay sahibi olanların ordunun sağ kolunu, ok sahibi olanların ise ordunun sol kolunu teşkil etmesini emir buyurur. Yay verdiklerinin mevkii daha üsttedir; zira "yay padişah gibi hükmeder, ok ise ona tabi bir elçi"dir.

Oğuz Han altın oklardan birini oğlu Kök-Han'a verir; bu münasebetle Kök-Han oğlu Çepni de Üçoklar'dan olur. Boyun adını aldığı atası Oğuz Han oğlu Kök-Han oğlu Çepni'nin manası ise "nerede yagu (düşman) görse savaşır", "cesur", "bahadır" demektir.

Oğuz Han'dan sonra yerine oğlu Kün-Han geçer; Kün-Han'ın hükmü sırasında Irkıl Hoca, "Siz altı oğulun, Tanrı'nın izniyle her birinizin dörder taneden yirmi dört evladınız var. Olabilir ki onlar sonradan birbirleriyle çekişirler. Bunun çaresi, her birinin rütbesi, mesleği, adı ve lakabı kararlaşsın; her birinin bir nişanı tamgası olsun. Bununla bilinip tanınsınlar ve hiçbirinin diğeriyle bir çekişmesi olamasın. Onların evladının da her biri kendi yerini bilsinler. Bunu yapmak devletin devamlılığı ve uruğunuzun iyi nam kazanmasının gereğidir," der.

Irkıl Hoca'nın bu uyarıları Kün-Han tarafından dikkate alınır. Kün-Han büyük bir kurultay toplar ve netice itibariyle Kün-Han'ın oluru ile Irkıl Hoca, Bozok ve Üçokların yirmi dört evladının her birine birer lakap verir ve neyin kime ait olduğunun kolayca bilinebilmesi için (örn: hayvanlara vurulması için) her bir evlada birer tamga belirler. Ayrıca hangi hayvanın hangi Oğuz torununun ongunu olacağını da tespit eder. Irkıl Hoca'nın bu çalışması sonucu Üçoklar'dan Kök-Han oğlu Çepni'nin tamgası;

Tamga’nın yanında her bir boyun ongun'u da belirlenir. Çepni boyunun ongun'u da Hüma kuşu olur. Hüma kuşunun cennet ve devlet kuşu olarak adlandırılması da fevkalade önem arz eder. Nitekim Hüma kuşunun yedi kat gök üzerinde gezindiğine, felek ve burçlarda dolaşarak Hakk'a vasıl olduğuna inanılır. Bizim Yunus'un bu minval üzere bir deyişi aşağıdadır:

"Ne erenler gelip geçti
Sular yurdu kaldı göçtü
Pervaz urup Hakk'a uçtu
Hüma kuşudur kaz değil."

Hüma/Devlet Kuşu ve mistik motifi

Hüma kuşu tasavvufta da dervişin ihtiyaç duyduğu himmeti sembolize eder. O yüzden Yunus der ki :

"Devlet erdi ondan bana
Hacet değil Hüma kuşu"

Hüma kuşu, Divan Edebiyatı'nın önemli ismi Baki'nin bir beytinde de şöyle geçmektedir:

Çepni boyunun ongun'u bazı rivayetlerde sungur [(Sunkur-Falco rusticolus), doğana benzeyen, yırtıcı, avcı kuş] olarak geçer. Tuttuğunu koparan bir boy olduğu böylelikle ima edilmiş olur.

Sungur Kuşu (Falco Rusticolus)

Irkıl Hoca ayrıca toy ve şölenlerde hangi boyun ülüş'ünün, et payının ne olacağını da belirler: Buna göre bir toy yapılacağı zaman iki at kesilerek her bir at on iki parçaya ayrılacaktır. On iki parçaya ayrılan iki attan birisi Bozoklara diğeri ise Üçoklara verilecektir. Çepni, toy ve şölenlerde atın sol karı yağrın [sol kürek kemiğinin bulunduğu kısmı] yiyecektir ki bu kısım etin en değerli kısmıdır. Bir diğer anlatımda da koyunun sol yan başı Çavuldur ve Çepni'ye verilir ve Çepni bunu doğrar.

Anadolu'ya ilk gelen Oğuz boylarından birisi olan Çepniler, Karadeniz başta olmak üzere memleketin her tarafına yayılırlar. Bunlardan bir grup, bizim ele, Çetmi'ye yerleşir. Köyümüzün adının Çetmi olması bizim bu boydan olduğumuzun en açık delilidir.

Yukarıda Çepni boyunun ongun'u, tamga'sı ve ülüş'ü hakkında kısa bilgiler verildi; bunların bilinmesi, gençler tarafından öğrenilmesi fevkalade önemli. Hüma kuşunun Çepnilerin ongun'u oluşu önemli: devlet kuşu.

KELİMELER :

Ongun : 1. Eski toplumlarda topluluğun kendisinden türediği sanılarak kutsal sayılan hayvan, ağaç, rüzgâr vb. doğal nesne veya olay, totem. 2. Arma.

Tamga : Damga, nişan, alamet.

Urug/uruk : Soy, sülale, aileler birliği.

Ülüş : Kesilen hayvanın etinden alınan pay.